Có một hiểu lầm rất phổ biến về những biện pháp kỷ luật trong đó có biện pháp phạt,
Chúng ta nghĩ rằng phạt sẽ giúp người ta bỏ hành vi xấu.
Nhưng theo nhà tâm lý học hành vi B.F. Skinner, thực tế… không phải vậy.
Có một quan sát rất thú vị:
Nếu một đứa trẻ bị phạt vì làm điều nó thích (ví dụ như ngoáy mũi) nó sẽ không thực sự “bỏ” hành vi đó.
Nó chỉ học được một điều:
“Đừng làm khi có người lớn.”
Tức là:
Hành vi không biến mất.
Nó chỉ… chuyển sang chế độ lén lút.
Người lớn cũng vậy thôi.
– Nhân viên làm việc nghiêm túc khi có sếp
– Học sinh không quay cóp khi có giám thị
Không phải vì họ “tốt hơn”
Mà vì họ tránh bị phạt.
Vấn đề nằm ở đây:
Trừng phạt không thay đổi động cơ bên trong nó chỉ thay đổi hoàn cảnh hành vi vậy nên nếu chỉ dựa vào “phạt” chúng ta dễ tạo ra những con người:
– Làm cho xong chuyện
– Làm khi bị kiểm soát
– Và rất giỏi… né tránh
Một cách hiệu quả hơn, theo Skinner, là:
Củng cố hành vi đúng
– Ghi nhận khi làm tốt
– Tạo môi trường để làm đúng trở nên dễ dàng
– Cho thấy “làm đúng” có lợi ích rõ ràng
Vì cuối cùng, con người không làm theo lời nói, mà làm theo hệ quả họ nhận được.
Kỷ luật không phải là làm người khác sợ.
Kỷ luật là làm cho hành vi đúng trở thành lựa chọn tự nhiên.
